Voor beïnvloedingscommunicatie
bestaat geen gebruiksaanwijzing, maar specialisten
hebben er zich toch aan gewaagd om de grammatica
van onze dagdagelijkse manipulaties te ontleden.
In zijn boek « Du bon usage de la manipulation
» beschrijft psycholoog en socioloog Dominique
Chalvin met een machiavellistische precisie de
mechanismen van onze gedragingen met dubbele bodem.
Manipulatie, een doodgewoon fenomeen
Volgens Dominique Chalvin omvat elke relatie een
deel manipulatie, maar bepaalde fenomenen versterken
de kracht van deze vorm van invloed. Het zijn
zeer eenvoudige en courante menselijke fenomenen
in het dagelijks leven : bij voorbeeld het verlangen
om een positieve actie voor te zetten (volharding),
de gewoonte om te verwijzen naar wat men reeds
bereikt heeft om een gebeurtenis of een voorstel
te beoordelen (vergelijking), de behoefte om zich
tot een expert te wenden om bevestiging te krijgen,
het verlangen om in harmonie te leven met de anderen,
enz. De banaliteit van deze ‘beginsels’
van de manipulatie maakt wellicht hun kracht uit
omdat men er weinig aandacht aan besteedt. Hier
een aantal tips om ze te onderscheiden, zich te
behoeden of, waarom niet, er nuttig gebruik van
te maken.
Het verlangen om door te zetten
Waarom kan men erin slagen om iemand te laten
handelen in de richting die men wenst door in
te spelen op zijn verlangen om door te zetten
? Volgens een Duits onderzoeker, Dr Zeigarnik,
houdt een persoon vaak een obsessionele herinnering
over aan een handeling die hij verplicht moest
stopzetten.
De culturele verklaring van dit verlangen vertaalt
zich in slogans als « men moet vasthouden
aan zijn overtuiging » , « belofte
maakt schuld », enz. De Cartesiaanse waarden
ondersteunen deze overtuigingen : logisch en coherent
zijn is een teken van evenwicht en intelligentie.
Zo worden de voorwaarden voor manipulatie gecreëerd.
Het volstaat om iemand handelingen voor te stellen
die hem de indruk geven dat hij zich kan ontplooien
en coherent blijven.
Hoe een negatieve manipulatie opsporen ?
De geslepen manipulator kan de neiging hebben
om de voorgestelde actie als geheel te verzwijgen.
De volgende etappes worden nooit precies beschreven.
De persoon legt wel de nadruk op de waarden en
de algemene zin van de actie. Hij strijkt de moeilijkheden
glad en wil doen geloven dat wat gevraagd wordt
niet zo belangrijk is, terwijl het daarentegen
bepalend is.
Afweermethode
- Kunnen terugkomen op een beslissing indien ze
ondoeltreffend blijkt.
- Nagaan of de handelingen die men gaat stellen
onder impuls van een ander verantwoord en in ons
voordeel zijn.
Geschikte situaties en wederzijdse uitwisseling
Wie werd er nooit gedwongen om een opdracht te
aanvaarden zonder er echt zin in te hebben ? Hoe
gaan bepaalde manipulatoren te werk om een mogelijke
weigering om te buigen in een onmogelijke weigering
?
Twee negatieve manipulaties die aansluiten
bij geschikte situaties
- Een klimaat van vertrouwen en van (valse) onthullingen
scheppen om te bereiken dat de ander een (echt)
geheim lost.
- Een onrechtvaardige toegeving afdwingen die
de ander moeilijk kan weigeren. Voorbeeld : in
ruil voor het feit dat men ‘s middags de
telefoon heeft beantwoord voor een collega, hem
een veel belangrijkere wederdienst vragen.
Afweermethode
Zodra men zich ongemakkelijk voelt tegenover een
persoon die u een dringende of welbepaalde vraag
richt, zou men de reflex moeten hebben om het
gevoel van sympathie los te koppelen, de gebeurtenissen
te onderbreken en te zeggen : « Wacht, ik
zal erover nadenken ».
De honger naar het uitzonderlijke
We dromen er allemaal min of meer van om erkend
te worden voor onze kwaliteiten en prestaties.
Het is nagenoeg natuurlijk om te willen uitblinken.
Vandaar dat het uitzonderlijke een beïnvloedingswapen
is dat toelaat om zo goed als om het even wie
om het even wat te laten doen.
Gebruikt door een gewiekst manipulator is het
uitzonderlijke zeer aantrekkelijk en angstwekkend,
omdat het vluchtige gelegenheden biedt, kansen
die men onmiddellijk moet grijpen of ze gaan onherroepelijk
verloren : een plots toegestaan voorrecht, een
gelegenheid om de anderen te overtreffen of om
tot de ingewijden te behoren.
De werkwijze van de manipulatoren die het
uitzonderlijke uitspelen
- Ze slagen erin om ondankbare taken om te buigen
tot een vertrouwensmissie.
- Ze dwingen hun gesprekspartner om zich te overtreffen
om hun eigen doelstellingen te behalen. Om daarin
te slagen zijn ze gul met complimenten en vleierij.
Met hen heeft men altijd de indruk iemand belangrijk
en onmisbaar te zijn.
- Ze schermen met alles wat verboden is om daarna
een voorrecht toe te staan dat met open armen
wordt aangenomen,
- Enz.
Afweermethode
Moeilijk om een verdedigingsstrategie uit te tekenen,
want de aantrekkingskracht van het uitzonderlijke
is zeer affectief en verdrukt vaak het denkvermogen.
Zodra men zich ongemakkelijk voelt zou men zich
steeds moeten afvragen wat men werkelijk te winnen
heeft door op het verzoek in te gaan.
Bron :
« Du bon usage de la manipulation »,
Dominique Chalvin, ESF Editeur |
